Cạn kiệt cây thuốc Việt Nam

Bài 1: Chảy máu rừng

Các tỉnh miền núi phía Bắc, nơi địa đầu Tổ quốc – từ Cao Bằng, Lạng Sơn, Lào Cai, Hà Giang… cho tới nhiều tỉnh miền núi khác trong cả nước, với điều kiện tự nhiên đặc thù và thiên nhiên ưu đãi được xem là những vùng “vàng xanh”, với hàng ngàn loại cây dược liệu phong phú, trong đó nhiều loại quý hiếm. Thế nhưng, nguồn cây dược liệu phong phú của nước ta hiện nay đang rơi vào tình trạng cạn kiệt, thậm chí nhiều loài đã bị tuyệt chủng… do nạn chặt phá, khai thác tràn lan.

Đua nhau lên rừng lấy thuốc

Chúng tôi tới xã Đức Xuân, huyện Thạch An một trong những điểm nóng về khai thác cây dược liệu ở Cao Bằng. Ôm một bó lớn cây chà nọc kha còn tươi nguyên chuẩn bị đem đi phơi, bà Nông Thị Ca là chủ một điểm thu mua cây dược liệu ở Đức Xuân than thở: Mấy ngày qua, mới chỉ mua được có hơn tạ. Trước đây, dân đi rừng lấy về mỗi ngày thu mua cũng được 4 – 5 tạ, dạo này loại cây này ít quá. Tại điểm thu mua này, cứ 1kg chà nọc kha tươi được mua với giá rẻ hơn rau, chỉ có 2.000 đồng, sau khi phơi khô thì bán lại được 10.000 – 12.000 đồng/kg mà cứ 3kg cây tươi thì được một kg cây khô. Cách điểm thu mua cây thuốc của nhà bà Ca chưa đầy trăm mét là điểm thu mua của bà Hoàng Thị Tuyên. Mặc dù không có những đống cây thuốc khô chồng chất, nhưng bà Tuyên vẫn cho biết, nếu khách hàng có nhu cầu thì chẳng thiếu loại gì từ chà nọc kha cho tới sâm đất, mằn đông, na dây… đều có cả, chỉ mất vài ngày là có thể thu gom được cả một xe tải.

Ở Đức Xuân, người dân kéo nhau lên rừng lấy cây thuốc về bán và các điểm đầu nậu thu mua đua nhau bung ra như “nấm sau mưa” đã tồn tại thường ngày bao lâu nay. Chị Đàm Thị Phượng, Trưởng trạm y tế xã Đức Xuân cho biết, riêng thôn Nà Pá có 129 hộ thì hơn 80 hộ chuyên đi rừng lấy thuốc, hay ở thông Pác Lũng có 65 hộ thì đều là hộ nghèo nên người dân ở đây lấy việc đi tìm cây thuốc trên rừng để bán lại là kế sinh nhai hàng ngày.

Không chỉ có ở Đức Xuân, Thạch An mà rất nhiều nơi khác ở Cao Bằng từ Bảo Lạc, Bảo Lâm, Thông Nông, Hà Quảng, cho tới Trùng Khánh, Trà Lĩnh… người dân nhiều nơi cũng đua nhau lên rừng chặt phá lấy cây thuốc để buôn bán cho đầu nậu xuất sang Trung Quốc. Ông Hoàng Văn Bé, Chủ tịch Hội Đông y tỉnh Cao Bằng lo ngại: Cả tỉnh có 13 huyện thị, huyện nào cũng có 5-10 điểm thu mua cây thuốc với quy mô lớn vài trăm tấn một năm và hàng chục điểm thu mua nhỏ lẻ len lỏi tới tận các bản làng heo hút. Vì vậy, đất Cao Bằng dù có trên 617 loài cây thuốc, thuộc 211 họ thực vật, trong đó nhiều loại quý hiếm, giá trị kinh tế cao như: thanh thiên quỳ, lan gấm, hà thủ ô, ba kích, thổ phục linh, giảo cổ lam, sâm cau, sa nhân… ngày một cạn kiệt do khai thác quá mức và không có nuôi trồng.

40322.jpeg

Chất dược liệu lên xe chở đến nơi tiêu thụ.

Vườn quốc gia cũng không tha

Những cánh rừng ở nhiều tỉnh miền núi phía Bắc sau nhiều năm phải gánh chịu sự xâm phá đã bị nghèo đi nhanh chóng nguồn cây thuốc quý hiếm. Trong khi đó, nhu cầu về cây thuốc để chiết xuất dược liệu và xuất lậu ngày một tăng cao, khiến nhiều người đã tìm tới những vườn quốc gia, rừng đầu nguồn để khai thác cây thuốc. Trên con đường núi quanh co từ thị trấn Sapa, Lào Cai lên tới đèo Ô Quy Hồ nơi bắt đầu vào địa phận Vườn quốc gia Hoàng Liên, chúng tôi bắt gặp không ít đồng bào dân tộc nơi đây gùi hàng bó cây thuốc từ trong rừng ra.

Tại Vườn quốc gia Hoàng Liên, các nhà khoa học đã phát hiện được 2.024 loài thực vật bậc cao, thuộc 200 họ, có 66 loài trong sách đỏ Việt Nam, trong đó cây thuốc chiếm khoảng 700 loài. Với hệ thực vật đa dạng, phong phú, Vườn quốc gia Hoàng Liên được ví như là kho thuốc quý của Việt Nam, nhưng đáng lo ngại là kho thuốc này lại ngày một cạn kiệt vì tình trạng khai thác vô tội vạ. Một số cán bộ của Vườn quốc gia Hoàng Liên cho biết, hiện nay, ở Vườn quốc gia Hoàng Liên có 11 loài thực vật như: bách xanh, thiết sam, thông tre, thông đỏ, đinh tùng, dẻ tùng… thì chỉ còn đếm trên đầu ngón tay và 6 loài khác là hoàng liên gai, tam thất hoang, tế tân nam, thất diệp nhất chi hoa (bảy lá một hoa) cũng đang có nguy cơ tuyệt chủng cao, bởi tình trạng khai thác ráo riết nơi đây. Đặc biệt, cây hoàng liên chân gà – một cây thuốc quý, mọc tự nhiên đã được “Sách Đỏ Việt Nam” năm 1996 và 2007 xếp vào hạng rất nguy cấp nhưng vẫn tiếp tục bị săn lùng khai thác. Hiện nay, người Mông ở địa phương thỉnh thoảng vẫn còn tìm được một ít loại cây hoàng liên chân gà còn sót lại ở những hẻm núi cao rồi mang xuống chợ Sapa bán.

Theo TSKH. Trần Công Khánh, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu và phát triển cây thuốc dân tộc cổ truyền cho biết, không chỉ có cây thuốc trong Vườn quốc gia Hoàng Liên bị xâm hại, khai thác bừa bãi mà nhiều vườn quốc gia cũng đang bị “rút ruột” không thương tiếc. Tại Vườn quốc gia Ba Vì, chỉ cách Hà Nội chưa đầy 70km, nơi đây có một thảm thực rất phong phú, với 1.201 loài thuộc 649 chi và 160 họ, trong đó có 250 cây làm thuốc. Tuy nhiên, theo bác Hoàng Văn Trọng (người Dao), Chủ nhiệm HTX thuốc Nam Ba Vì cho biết, rừng Ba Vì đang bị chảy máu “vàng xanh”. Có tới 12 loại cây thuốc gần như tuyệt chủng như: hoa tiên, huyết đằng, bát giác tiên, râu hùm, hoàng đằng, củ dờm, thông đỏ và nhiều loại cây thuốc mà phải đi hàng ngày trời trong rừng mới tìm được một ít. “Cây thuốc thì quý lắm, người làm thuốc cũng muốn làm thuốc nhiều, nhưng do khai thác nhiều quá nên bây giờ ngoảnh lại thấy giật mình, lo quá vì cây thuốc chẳng còn là bao mà vẫn chưa biết bảo tồn và phát huy…”, bác Hoàng Văn Trọng chia sẻ.

Dương Thảo

This entry was posted in Uncategorized and tagged . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s