Kỳ 4: Thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng

Đĩa đệm là cấu trúc nằm giữa hai đốt sống kế cận. Đĩa đệm có hình cái đĩa, bên ngoài là một bao xơ dày và chắc, trong ruột là một chất nhầy, gần giống như tròng trắng trứng gọi là nhân nhầy. Khi bao xơ bị rách, nhân nhầy bên trong sẽ thoát ra ngoài, tạo thành một khối gọi là khối thoát vị.

Tại sao các nhân nhầy lại có thể thoát ra ngoài bao xơ thành khối thoát vị được? Có hai yếu tố gây ra chuyện này, trong đó quá trình thoái hóa của đĩa đệm là thủ phạm chủ yếu và có tính quyết định. Bao xơ của đĩa đệm bị thoái hóa trở nên dòn chứ không còn dai, chắc nữa, và thế là nó bị nứt ra, mở đường cho nhân nhầy ở bên trong thoát ra ngoài. Thoái hóa có vai trò quan trọng nhất trong việc gây ra các đường nứt của bao xơ, tuy nhiên các yếu tố khác như viêm khớp, chấn thương… cũng là những yếu tố làm cho cái bao xơ yếu đi và nứt nẻ. Khi bao xơ bị nứt nẻ, nếu vì một lí do gì mà áp lực bên trong đĩa đệm tăng cao thì nhân nhầy sẽ thoát ra ngoài và tạo thành khối thoát vị. Các yếu tố là do áp lực trong đĩa đệm tăng cao có thể kể đến là mang vác nặng, ho nhiều, ngồi nhiều và đặc biệt là ngồi xổm, ngồi bệt dưới đất. Người ta đã đo áp lực trong đĩa đệm ở các tư thế khác nhau thì thấy rằng áp lực trong đĩa đệm cao nhất khi ngồi cúi lưng (hình 5). Nếu khối thoát vị đè vào rễ thần kinh sẽ gây ra các hiện tượng như đau, tê, yếu liệt…

Thoát vị đĩa đệm ở cột sống thắt lưng rất thường gặp. Một số bác sĩ Hoa Kỳ đã làm những nghiên cứu và cho rằng có tới gần 70% dân số của họ ở tuổi trưởng thành bị thoát vị đĩa đệm ở cột sống thắt lưng. Có nghĩa là nếu quí vị đi ra đường, nhìn thấy một ai đó và nói rằng anh ta bị thoát vị đĩa đệm thì quí vị đã đúng tới 70% rồi. Tuy nhiên, may mắn cho chúng ta là không phải trường hợp thoát vị đĩa đệm thắt lưng nào cũng chuyển thành bệnh. Khoảng một nửa bị đau thắt lưng. Trong số những người bị đau thắt lưng thì chỉ có một số ít là cần đến bác sĩ. Số còn lại thường sau một đêm nằm ngủ, thức dậy vươn vai, huơ tay huơ chân vài cái là khỏe như thường. Một số ít hơn bị đau thần kinh tọa hoặc có các biểu hiện khác của chèn ép rễ thần kinh. Người ta cho rằng hình dạng của cái ống sống quyết định ai bị đau, ai không đau. Những người có ống sống dạng tròn là may mắn nhất (may mắn hơn nữa là số này chiếm tỉ lệ nhiều nhất), còn nếu quí vị “xui xẻo” có một cái ống sống hình lá thì khi có thoát vị đĩa đệm là gần như cầm chắc quí vị sẽ bị bệnh.

Đau thần kinh tọa thường biểu hiện bằng đau từ thắt lưng, dọc theo mặt sau đùi, mặt bên cẳng chân lan tới gót hoặc bàn chân. Ngồi nhiều, làm nặng hoặc đi lại nhiều thì đau tăng lên, nằm nghỉ sẽ bớt đau. Đôi khi ho hoặc cười lớn cũng đau. Khoảng 90% các trường hợp đau thần kinh tọa là do thoát vị đĩa đệm gây ra. Ngoài đau thần kinh tọa, khối thoát vị chèn ép vào rễ thần kinh còn gây ra tê chân, yếu chân, đặc biệt là yếu bàn chân, đi hay bị rớt dép hoặc dễ vấp ngã, khi bệnh nặng có thể bị teo cơ chân hoặc táo bón, tiểu khó.

Người ta chia các biểu hiện của thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng ra làm 4 loại: loại đau âm ỉ lan tỏa ở vùng thắt lưng mà không có đau thần kinh tọa (là loại chiếm tỉ lệ cao nhất), loại đau thắt lưng đột ngột dữ dội, loại đau thắt lưng kèm theo đau thần kinh tọa cùng với tê hoặc yếu… và loại chỉ có tê hoặc yếu mà không có đau. Ngoài ra, các thoát vị đĩa đệm (ở cả thắt lưng lẫn ở cổ) đều có thể làm giảm khả năng hoạt động tình dục, và như vậy hãy đừng vội nghi oan cho ông xã hay bà xã của quí vị là đã hết yêu quí vị rồi, chẳng qua chỉ là do “lực bất tòng tâm” mà thôi.

Tập luyện và vật lí trị liệu là phương pháp đầu tiên để chữa bệnh này. Chỉ đến khi bệnh nặng người ta mới cần đến thuốc vì thuốc gì cũng vậy (kể cả thuốc Nam hay thuốc Bắc) bao giờ cũng có hai mặt: lợi và hại. Khi quí vị có teo cơ, yếu nhiều gây ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt hay công việc của quí vị, hoặc khi có rối loạn đi tiểu, đi cầu hoặc khi đau hay tê, yếu tiến triển ngày càng nhiều dù vẫn đang được tập vật lí trị liệu và dùng thuốc thì các bác sĩ mới cân nhắc đến việc mổ cho quí vị. Các phương pháp ít xâm lấn như nội soi đều có thể được thực hiện sớm với mục đích rút ngắn thời gian điều trị. Tuy nhiên, ngoại trừ phẫu thuật nội soi YES, hầu hết các phương pháp khác đều không cho kết quả mĩ mãn như mổ hở. Mổ hở có sử dụng kính hiển vi phẫu thuật cũng được coi là một phương pháp ít xâm lấn nhưng có lẽ trong một tương lai không xa, phẫu thuật nội soi YES (hoặc các phương pháp tiến tiến hơn sau này) sẽ thay thế hoàn toàn cho việc mổ hở để điều trị thoát vị đĩa đệm thắt lưng.

Tập luyện thể thao, đặc biệt là bơi lội, sống trong một môi trường trong sạch, sử dụng thực phẩm, thuốc men đạt tiêu chuẩn vệ sinh, an toàn, tránh tiếp xúc với các chất độc hại, thường xuyên vận động, tránh ngồi lì một chỗ và đừng để cho mình trở thành béo phì sẽ giúp cho cái cột sống của quí vị khỏe hơn, không “trở chứng” và “hành hạ” quí vị, và cũng dễ gây lòng tin cho bà xã (hay ông xã) của quí vị hơn.

Kỳ 5: Thoát vị đĩa đệm cột sống cổ

TS.BS Võ Xuân Sơn

(GĐ TT EXSON – Bệnh viện STO Phương Đông)

This entry was posted in Uncategorized and tagged . Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s